ԿՈՐԴԻՆԱՑՆՈՂ ԱԶԳԱՅԻՆ ԿԱՌՈՒՅՑԻ ՍՏԵՂԾՄԱՆ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆ

Հայքի քաղաքական դաշտում վերջին իրադարձությունները անհապաղ լուծման կարիք ունեցող մի քանի խնդիրներ բացահայտեցին։ Ավելի ստույգ՝ խնդիրները վաղուց կային, մենք էլ տեղյակ էինք դրանցից, բայց կեղծ կայունության փխրուն տեսիլքով հիպնոսացված՝ չէինք շտապում որևէ քայլեր ձեռնարկել։

...

Ի՞նչ ելք կարելի է առաջարկել այս իրավիճակում։ Տվյալ պահին օրինական իշխանափոխությունը կարծես թե անհնարին է, նաև անիմաստ է, քանի դեռ չունենք քիչ թե շատ հստակ գաղափարախոսություն, որն ի վիճակի կլինի ուղղորդել ղեկավարների նոր սերունդը, չի թողնի նոր վերնախավին ժամանակի ընթացքում այլասերվել՝ վերածվելով մի նոր վիշապի։ Նաև շատ կարևոր է, որ հայոց պետականությունը ծառայի ազգին, այլ ոչ թե հակառակը։ Այնուամենայնիվ չգործելն էլ սխալ է, քանի որ քաոսն ու անորոշությունը՝ դիմադրության չհանդիպելով, միտում ունեն ուժեղանալու։

Այս պայմաններում, հեղինակի կարծիքով, պետք է ընտրել ազգային ինքնակառավարման ցանցային կառույց/կառույցների խումբ ստեղծելու ճանապարհը։ Այն պետք է հնարավորին չափ խուսափի պետության հետ բացեիբաց բախումից, լրացնելով պետության բացերը, որտեղ հնարավոր է ուղղություն տալով պետական քաղաքականությունը և պատրաստելով նոր՝ հայրենատիրական ոգով դաստիարակված սերունդ։ Այսպիսի ցանցը կարող է սկսել իր աշխատանքը գաղափարական ու տեղեկատվական դաշտից, ժամանակի ընթացքում ներթափանցելով կրթական ոլորտ և վերջին հաշվով պետական կառավարման ոլորտ։ Որոշակի պահից սկսած այդպիսի կառույցը ի վիճակի կլինի ապահովել ազգի ոչ միայն տեղեկատվական-գաղափարախոսական, այլև ֆիզիկական անվտանգությունը, ազդել ժողովրդագրական (օրինակ՝ հայրենադարձություն, ծնելիության աճ), տնտեսական և այլ գործընթացների վրա։ Նման կառույցի գործունեության ոլորտները գրեթե անսահմանափակ են ու կարող են մրցակցել իշխանությունների հետ նույնիսկ պետության մենաշնորհ համարվող այնպիսի բնագավառներում, ինչպիսին է, օրինակ՝ արտաքին քաղաքականությունը, հետախուզությունն ու հակահետախուզությունը։

Այսօր մենք գրեթե անցել ենք կրիտիկական մինիմումը։ Շատ լավ հասկանալով, բայց ինքներս մեզ խաբելով, թե ոչինչ, դեռ վերջը չի, դեռ մի բան կանենք։

Տաս, քսան, մի գուցե երեսուն տարի հետո, եթե դեռ կենդանի լինեմ, անպայման կգտնվի երիտասարդ մեկը, որ կհարցնի. «Իսկ ինչպե՞ս պատահեց, որ այսպես բառադի ձեւով հանձնեցիք Արցախը, Հայաստանը։ Ի՞նչ արեցիր կոնկրետ դու, որ ազգը չկործանվի»

Ամեն օր կրկնում ենք վաղ ու մոտ անցյալի սխալները. կրկնում, հաջորդ օրը մոռանում... ու նորից կրկնում։ Սխալները կուտակվում են, կուտակվում, այնուհետեւ կարծես թե հերթական աննշան զիջումից-կորուստից հետո մեզ համար լրիվ անսպասելիորեն հայտնվում ենք անդարձելիության կետի (точка невозврата) մոտ։ Խուճապահար զարթնում ենք ու մայկա-տռուսիկով բռնվում կենաց-մահու կռվի. հսկայական կորուստներով պոկում ենք եւս մի տաս-քսան-երեսուն-քառասուն տարի գոյատեւելու իրավունք։ Ու անմիջապես արխայնանում։

Սակայն այս բոլորաշրջաններից (циклы) եւ ամեն մեկում ունենում ենք անվերադարձ կորուստներ, որոնք երբեք ի վիճակի չենք լինում լիովին վերականգնել։

pigh

ARMENIA GETS more U.S. aid per capita than any other country but Israel. It earned this distinction not only through the fervent interest of so many Armenian Americans but also by portraying itself -- and for a time living up to the image of being -- a true democracy in the post-Soviet world. Sadly, reality has moved far from that image, as incumbent president Levon Ter-Petrossian has claimed reelection after a vote marred by fraud and has arrested or sent into exile or underground much of his political opposition. Almost as sadly, the U.S. government has reserved its strongest condemnation thus far for the opposition, even as Armenia slides toward authoritarian rule.

Armenia embarked on its post-Soviet independence with great and legitimate hopes five years ago. Unlike so many other republics in the region where former Communist bosses simply repainted themselves as democrats, it chose as its leader a scholar and former dissident in Mr. Ter-Petrossian. But more than a year ago, the president started down the slope toward rule by Diktat, banning a major opposition party and gagging much of the press. Parliamentary elections last year were widely condemned for violations of fairness.

In the just-completed presidential election, Mr. Ter-Petrossian enjoyed 1,050 minutes of coverage on state television, compared with 65 minutes for his leading opponent -- a former prime minister and onetime ally named Vazgen Manoukian. According to international observers, the vote itself was marred by "significant and serious breaches in the law." The observers' preliminary report suggested that such breaches were not enough to sway the election, but now that Mr. Ter-Petrossian has claimed just shy of 52 percent of the vote -- he needed 50 percent to avoid a runoff -- the legitimacy of his victory is in strong doubt.

Opposition rallies in the capital of Yerevan were huge and largely peaceful, but fighting broke out on one occasion when the election commission refused to order a recount. Now the incumbent has sent troops and tanks into the capital, imposing a virtual state of emergency. Opposition deputies have been beaten and kicked out of parliament. Troops have stormed into opposition party headquarters and shut them down.

In the face of this, the State Department has mustered nothing more than to say it is following events "with great interest" while finding "regrettable and unfortunate" the opposition violence. What is truly regrettable is not just this mealy-mouthed American response but the sight of a small nation with a sad but courageous history watching its chance at self-rule being stolen

Armenian Debacle

The Washington Post
Date: Oct 1, 1996

Start Page: A.18
Section: EDITORIAL