| Ապրիլքսանչորսյան... |
[Apr. 24th, 2008|02:46 pm] |
Արդեն ութ տարի է, ինչ հանգամանքների բերումով ապրիլի քսանչորսը «պարտավորեցնող» ամսաթիվ է ինձ համար։ Սկզբում հայկական մի թերթ էի խմբագրում, հետո մեկ այլ հայկական թերթ, հետո ստեղծվեց ArmenianHouse.org էլեկտրոնային գրադարանը, ուր ցեղասպանությանը նվիրված մեծ բաժին կա։ 2004-ից աշխատում եմ նաեւ, որպես ![[info]](http://p-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif) taragir-ի ստեղծած Genocide.ru կայքի խմբագիր։ Ապրիլ ամիսը մոտենալուն պես, սկսում եմ ինձանից անկախ մտածել. «Իսկ այս անգամ ի՞նչ նոր նյութ, ի՞նչ հետաքրքիր հոդված եմ հրապարակելու, ի՞նչ գործողություն է հնարավոր կազմակերպել։ Արդյո՞ք կհասցնեմ ցեղասպանության մասին այս կամ այն գրքի էլեկտրոնային տարբերակը պատրաստել ու տեղադրել կայքում մինչեւ ապրիլի քսանչորսը»։ Վերջերս խոսում էի Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում աշխատող Սուրենի հետ, ու նույն վիճակն էլ իր մոտ էր։
Այնպես է ստացվում, որ մենք՝ տեղեկատվական դաշտերում «վար ու ցանք անողներս», մեր գործողությունները սկսում ենք կապել ինչ-որ ամսաթվերի հետ ու ըստ դրանց պլանավորում մեր աշխատանքը։ Մի կողմից սա հասկանալի է (օրինակ՝ ապրիլի 24-ի նախօրյակին մարդկանց մոտ հետաքրքրությունը ցեղասպանության թեմայի վերաբերյալ աճում է, ինչը զարմանալի չէ), մյուս կողմից սա բերում է վերջիվերջո ինչ-որ փակուղու, ուր դառնում ես ամսաթվի/տարեթվի ստրուկ։
Խնդրում եմ ինձ ճիշտ հասկանալ. ես կոչ չեմ անում ապրիլի 24-ը կամ որեւէ այլ տխուր կամ, ընդհակառակը՝ փառահեղ ամսաթիվ անտեսել։ Ուղղակի մտավախություն ունեմ, որ ողջ ուշադրությունը սեւեռելով կոնկրետ մեկ օրվա վրա՝ այդ օրն անցնելուն պես, համարում ենք մեր պարտքը կատարած ու այդքանով սահմանափակվում։
Միաժամանակ շատ լուրջ հարցեր են հասունացել կապված Մեծ Եղեռնի մեր ընկալման հետ։ Օրինակ՝ դժգոհություն է հայտնվում, որ տասնամյակների ընթացքում սեւեռվել ենք զոհի կերպարի վրա, ինքնապարփակվել մեր ցավերի մեջ, փոխանակ մեր երկիրը թշնամու ճիրաններից փրկելու, հանցագործ պետությունը պատժելու։ Մյուս կողմից, որոշ ուժեր (օգտագործելով նույն «բավ է լացենք» մոտեցումը), փորձում են համոզել, որ պետք է ամեն ինչ մոռանալ, քանի որ ողբն ու զայրույթը, ինչքան էլ որ արդարացված լինեն, դեստրուկտիվ են։ «Առաջ շարժվեք, հերի´ք է կառչել անցյալից, պետք է վերջապես երկխոսություն սկսել հարեւանների հետ» — ասում են այդ մարդիկ։ Մեկ այլ մեծաթիվ խումբ էլ ասում է. «Հիշում ենք, ցավում ենք, կուզենայինք մեր պապերի երկիրը վերադարձնել, բայց ի՞նչ կարող ենք անել Թուրքիայի պես հզոր ախոյանի դեմ»։ Մի խոսքով, կարծիքները շատ են, անպատասխան հարցերն էլ ավելի շատ, բայց լուծումներ կամ չկան, կամ էլ անիրական են, ավելի շուտ ուղղված են լուրջ խնդիրներից ուշադրությունը շեղելու վրա։
Ավելին, կասկածում եմ, որ մենք ենթագիտակցորեն փորձում ենք խուսափել պատասխաններից։ Որովհետեւ հոգու խորքում հասկանում ենք, որ պատասխան գտնելուց հետո էլ ոչ մի արդարացում չենք ունենա, թե ինչու չենք սկսում գործել հենց հիմա։ Խոսքս իրական գործունեության, այլ ոչ թե գործունեության տնազի մասին է։ Իսկ ցանկացած լուրջ գործունեություն պահանջելու է փոքր ու մեծ զոհեր։ Ամեն մեկիցս է պահանջելու։ Այդ պատճառով, ինձ թվում է, որ մեր այս ապրիլքսանչորսյան տենդով, մենք փորձում ենք ինքներս մեզ համոզել, որ անում ենք հնարավոր ամեն ինչ, չնայած որ մեր գործողությունները գնալով նմանվում են մի ծիսակատարության։
Մեր համար այսօր գրեթե անհնարին է հոգեբանորեն հրաժարվել կեղծ կայունության ֆետիշից, էլ չասեմ այնպիսի լուրջ բաների մասին մտածել, ինչպիսին է հանուն ազգի ապագայի կյանք զոհելը։ Ու Թուրքիային թշնամի համարելով՝ միաժամանակ փորձում ենք ամեն կերպ խուսափել այն ամենից, ինչը կարող է մեզանից ավելի ուժեղ թշնամու հետ կենաց-մահու կռիվը իրականություն դարձնել։ Կռիվն առաջինը սկսելու առավելությունը թողնում ենք ախոյանի հայեցողությանը. եթե առաջինը հարձակվեց, ուզած-չուզած ստիպված կլինենք կռվել («Не виноватая я, он сам пришел!»)։ Բայց համոզված ենք, որ միեւնույն է դա երբեք տեղի չի ունենա։ |
|
|
Two days ago here in Yerevan I had a nice conversation with a cab-driver. Actually it wasn't even a conversation but a monolog. His monolog. First he asked me if I had seen the broadcast of the Hrant Dink's funeral and what I thought about it. «I rarely watch TV» — I answered, which is true: usually I do not watch TV. I had seen Dink's funeral though, but kept that to myself not to influence his opinion anyhow. So he continued: «It's all bullshit. They just ordered people to go to the streets and stage a show there, you know?» Then he talked about lots of other subjects, from coming elections to Putin to Iraq, and most of his opinions were rather sober and smart. However, what he said about the funeral was the most important to me. It's nice to know that at least, not all of my compatriots have lost their minds these days. At some point I was ready to hug him, then decided to limit my gratitude to a generous tip.