Groul (ahousekeeper) wrote,
Groul
ahousekeeper

Հաղթանակների վնասի մասին

Մեզ՝ հայերիս, հաղթանակները հակացուցված են։ Ամենափոքր իսկ հաղթանակը ընկալում ենք որպես վերջնական եւ անդարձելի։ Հեշտությամբ մոռանում ենք, որ ցանկացած հաղթանակ նշանակում է նաեւ պարտվածի ատելություն դեպի հաղթողը ու վրեժի ծարավ, ինչից եւ բխում է նոր պատերազմի անխուսափելիությունը։ «Վա՜յ, ի՞նչ պատերազմ, այ ախպեր, ջարդել ենք, պետք ըլնի նորից կջարդենք, բա ոնց։ Մի վնուշկվի։» — մոտավորապես այսպես կարելի է նկարագրել մեր վերաբերմունքը ռազմավարական պլանավորմանը։

Օտարները և նրանց կապկող հայազգի օտարամոլները շատ են սիրում հեգնել, թե իբր ամեն հարցում կառչում ենք պատմությունից, ապրում ենք միայն անցյալով։ Սուտ է։ Անցյալով չենք ապրում, պատմությունն էլ չգիտենք. չենք էլ ուզում իմանալ։ Ապրում ենք միայն այս օրով, վաղվա մասին մտածում միայն մեր բնակարանի, կրպակի, լավագույն դեպքում խանութի մակարդակով։ Առեւտրական հանրապետություն ենք, ուր ցածրաստիճան պաշտոնյայից մինչեւ նախարարներ ու գեներալներ բոլորը առեւտրական են։ «Թուրքիան սպառնալի՞ք է։ Այ ցավդ տանեմ, ամենամեծ սպառնալիքը հարկայինն ա, մեկ էլ դոլարի կուրսը։ Թուրքերը լավ էլ ղայդին մարդիկ են, հենա էրկու անգամ Թուրքիա առեւտրի եմ գնացել։ Ատ դուշի թասիբով ժողովուրդ ա։»

Ամեն օր կրկնում ենք վաղ ու մոտ անցյալի սխալները. կրկնում, հաջորդ օրը մոռանում... ու նորից կրկնում։ Սխալները կուտակվում են, կուտակվում, այնուհետեւ կարծես թե հերթական աննշան զիջումից-կորուստից հետո մեզ համար լրիվ անսպասելիորեն հայտնվում ենք անդարձելիության կետի (точка невозврата) մոտ։ Խուճապահար զարթնում ենք ու մայկա-տռուսիկով բռնվում կենաց-մահու կռվի. հսկայական կորուստներով պոկում ենք ևս տաս-քսան-երեսուն-քառասուն տարի գոյատեւելու իրավունք։ Ու անմիջապես արխայնանում։

Սակայն այս բոլորաշրջաններից (циклы) եւ ամեն մեկում ունենում ենք անվերադարձ կորուստներ, որոնք երբեք ի վիճակի չենք լինում լիովին վերականգնել։ Հայությանը վերջին մի քանի դարերի ընթացքում երեւի թե ընդամենը երկու անգամ է հաջողվել խախտել այս տաղկալի սցենարը. Ա. 1829–30 թթ. Արեւելյան Հայաստանը վերաբնակեցումով (ցավոք, նաեւ ի հաշիվ Արեւմտյան Հայաստանի հայաթափման), Բ. 1950-1970-ականներին ՀԽՍՀ-ում մարդկային ու մասնավորապես մտավորական/մշակութային պաշարի վերականգնումով։

Եւ վերջ։ Կուզենայի նաեւ գրել «Գ. 1991 թ. անկախության վերականգնումով ու Արցախյան հաղթանակով», բայց համառորեն մտքիս է գալիս հետեւյալ հոռետեսական համեմատությունների շարանը.

Սարդարաբադ -> Արցախյան պատերազմ
Կարսի հանձնում/Առաջին հանրապետության կործանում -> ՞ ՞ ՞

Մեզ՝ հայերիս, հաղթանակները հակացուցված են։ Հաղթանակին հետեւող կեղծ ապահովության զգացմունքն է մեր տունը քանդում։ Ոսոխին երկու ապտակ տալով համարում ենք գործն ավարտված, խնդիրը՝ մեկընդմիշտ լուծված։ Անավարտ գոյամարտը անվանում ենք հաղթանակով պսակված ազատամարտ, իսկ քանի որ հաղթել ենք ազատամարտում, ապա ազատ ենք, ուրեմն կարող ենք ցրվել տներով։

Գրում է Կոմանդոսը (Արկադի Տեր-Թադեւոսյանը).

Июнь– Июль 1992

После взятия Шуши и открытия Лачинского коридора в Арцахе наступила эйфория от одержанных побед, на фоне которой резко обострилось политическое противоборство между АОД-овским руководством РА, их сторонниками в Арцахе и партией Дашнакцутюн. Руководство Армении решило предпринять все возможные меры для усиления давления на своего политического оппонента для скорейшей передачи власти в Арцахе своим сторонникам.

Противостояние достигло своего апогея на очередной сессии Верховного Совета НКР в первых числах июня 1992 года, во время которой депутаты намеревались избрать нового председателя Верховного Совета, должность которой оставалась вакантной после смерти Артура Мкртчяна. Основным претендентом на этот пост был один из видных арцахских деятелей партии “Дашнакцутюн” Шаген Мегрян. Однако по итогам голосования ему не хватило для избрания всего нескольких голосов, а новый председатель Верховного Совета НКР так и не был избран.

...

Народу и даже части командного состава казалось, что война окончена, и многие отряды из Армении возвращались домой без разрешения командования. Участились факты кражи оружия, скудные боеприпасы к стрелковому оружию расстреливались бесцельной пальбой в воздух.

Գեւորգ Յազիճյանը գրում է Կարսի հանձնման խայտառակ օրերի մասին.

Տարօրինակ է, որ հուշագրողների մեծ մասը Կարսի անկումը համարում է «չսպասված կորուստ», «անսպասելի», «անակնկալ» (Հայ Գնդունի); «անակնկալ», «անակնկալ նույնիսկ զինվորական բարձր իշխանության համար» (Գարեգին արք. Հովսեփյանց)...

Պատերազմին անպատրաստ լինելու փաստը հաստատում են շատ հուշագրողներ, որոնց շարքում՝ Սիմոն Վրացյանն ու Կարո Սասունին։ ՀՀ ղեկավարությունը կարծում էր, որ բանակը զենք-զինամթերքով, սննդով, հանդերձանքով, վառելանյութով և փողով ապահովելը մարտունակ բանակ ունենալ է նշանակում, հիմնովին անտեսելով բարոյահոգեբանական գործոնը, որը Հայկական բանակում բավականին ցածր մակարդակում էր։ 1918 թ. մայիսին հերոսական դիմադրությամբ թուրքերին Ախուրյանի ձախ ափը թափած հայկական բանակն ու ընդհանուր վերցրած՝ ՀՀ հայ հասարակությունն ապրում էին պարտվողական հոգեբանությամբ...

Պատերազմին անպատրաստ լինելու տխուր փաստը վերաբերում էր կյանքի առհասարակ բոլոր ոլորտներին (տնտեսական, քաղաքական, դիվանագիտական և այլն), մասնավորաբար, բանակի ու հասարակության՝ պատերազմին հոգեբանական նախապատրաստությանը։ ՀՀ պարբերական մամուլը հեղեղված էր թուրքերի ու նրանց արևելյան ցեղակիցների հետ բարիդրացիության և նույնիսկ բարեկամության մասին հրապարակումներով՝ բթացնելով թշնամու ճանաչման ժողովրդական զանգվածների և զինվորների ընկալումը (ընդգծումը իմն է, Վ.Կ.)...

«Կառավարության ու պարլամենտի համար տաճկական վտանգ չկար, կամ այդ վտանգը սպառնալից չէր»,- գրում է նախարար Արտաշես Բաբալյանը։

...

Թուրքական վտանգի թերագնահատումն ուղեկցվում էր սեփական կարողությունների անհիմն գերագնահատումով, «որովհետև հաղթական էինք մեր անկախության առաջին օրերից իսկ», «լավ զինված և պարենավորված, Անդրկովկասում կռվողի հռչակ հանած, թվով գերազանց» բանակ ունեինք և «ուժեղ էինք Անդրկովկասյան մյուս հանրապետությունների համեմատ»։

Կարծես այսօրվա մասին է գրված։

Tags: արցախ, հայ-ադրբեջանական հակամարտություն, հայ-թուրքական հակամարտություն, հայաստանի առեւտրական հանրապետություն, հայք
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

  • 29 comments